De sympathisant

“Nu ik neerkeek op mijzelf kon ik nog steeds het kind in de man zien, en de man in het kind. Ik was altijd al gespleten geweest, al was dat maar gedeeltelijk mijn schuld. Ik had dan zelf wel gekozen voor een dubbelleven en een dubbele persoonlijkheid, dat kon ook moeilijk anders aangezien ik altijd voor bastaard was uitgemaakt. Er rustte een vloek op ons hele, verbasterde land, opgedeeld in noord en zuid, en het verwijt dat we tijdens onze weinig broederlijke broedertwist zelf hadden gekozen voor de tweespalt en de dood, was eveneens maar gedeeltelijk waar.”

Afbeeldingsresultaat voor de sympathisantAls uitzondering op de regel was het na de Vietnamoorlog niet de winnaar, maar de verliezer die het narratief bepaalde. Alleen al dat het bekendstaat als de ‘Vietnamoorlog’ is daar een voorbeeld van. Andere namen zijn de Tweede Indochinese oorlog en de Amerikaanse Oorlog, zoals de oorlog in Vietnam zelf bekend stond. Kortom, in de westerse publieke opinie en populaire media is voornamelijk het Amerikaanse verhaal verteld. De Sympathisant van Viet Thanh Nguyen geeft een nieuw perspectief: dat van een Vietnamese spion in dienst van de Viet Cong (NLF). In een fascinerende en ironische ik-vertelling, gericht aan ‘de commandant’, legt de hoofdpersoon zijn innerlijke strijd bloot in het naoorlogse Verenigde Staten, waar hij als spion rapporteert aan de communisten, terwijl hij verwikkeld raakt in een plan om een contrarevolutie te bewerkstelligen.

Het verhaal begint in de chaos in Saigon in 1975, waar de exodus van Amerikaanse ambtenaren in volle gang is. De hoofdpersoon, genaamd ‘de kapitein’, is handlanger van een generaal van het Zuid-Vietnamese leger. Samen mogen ook zij het land verlaten met een van de laatste vliegtuigen, terwijl de communistische Man achterblijft om zich op te werken in het nieuwe regime. De kapitein, als bastaard geboren met een Vietnamese moeder en een Franse vader, keert terug naar de Verenigde Staten. Daar heeft hij gestudeerd, en na het dienen van de generaal gaat voor hun de strijd door. De generaal wil een contrarevolutie opzetten en Vietnam ‘terug’-veroveren. In het geheim speelt de kapitein alle plannen door aan Man.

In de Verenigde Staten merkt de kapitein dat de Vietnamezen slechts een bijrol krijgen in het grote verhaal van de supermacht Amerika, zoals dat in alle grote filmproducties van Amerikaanse makelaardij overduidelijk naar voren komt. Als geboren buitenstaander geeft hij zijn visie en raakt hij tegelijk in conflict met zichzelf en de vele persoonlijkheden die hij ogenschijnlijk zo makkelijk neerzet, culminerend tot een geweldige climax, die je toch echt zelf moet lezen, als hij deelneemt aan de contrarevolutie in zijn moederland.

Viet Thanh Nguyen zorgt voor een indrukwekkende leeservaring in een prachtig, in nieuw perspectief gezet stukje geschiedenis. Het is een erg goed verhaal waarin ideologische tegenstellingen onderdeel zijn van de persoonlijke identiteitstwist van de hoofdpersoon. Gericht aan ‘de commandant’ legt hij alles bloot om tot een antwoord te komen op de ene vraag die er aan het eind enkel toe doet.

Viet Thanh Nguyen – De Sympathisant
Uitgeverij Marmer 432 blz. €12,50

Advertenties

De Ommegang

“Al die tijd had het net voorbij de horizon van mijn geest gelegen, aan de drempel van mijn waarneming. Het was maar een kleine verschuiving, een minieme sprong van de geest, maar een waardoor alles anders werd. Het was er altijd al geweest, maar ik had het niet gezien.”

Afbeeldingsresultaat voor de ommegang jan van akenEen groots historische roman. Jan van Aken heeft in De Ommegang een fenomenaal avontuur neergezet in de laatmiddeleeuwse wereld. Met een prachtige enscenering en een diepgaand hoofdpersonage is dan ook wel te verwachten dat Van Aken op de longlist voor de Libris Literatuurprijs 2019 staat. Van Aken neemt je mee in het avontuur van Isidorus van Rillington. Een rijk verhaal dat je buiten Europa voert en meesleurt in een zoektocht naar ultieme kennis.

Isidoor, als vondeling opgenomen door de poortwachter, groeit op bij een klooster in Yorkshire, waar hij op jonge leeftijd geleerd wordt om hele boeken een plaats te geven in zijn geheugen. Wat tegenwoordig veelal bekend staat als een ‘gedachtenpaleis’, wordt voor hem zijn ‘ommegang’: een denkbeeldige stad waarin al zijn kennis keurig een plaatsje heeft. Kennis wordt al gauw iets waar Isidoor geen genoeg van kan krijgen.

Zijn zoektocht naar kennis vormt het avontuur waar je in De Ommegang in meegesleurd wordt. Oxford, Parijs, Bologna en ga zo maar door, met alsmaar meer kennis in zijn ommegang en nog altijd zijn grote ambitie voor ogen. Het is die wellustige houding en een cruciale ontmoeting met een oude bekende, die voor Isidoor allesbepalend blijken te zijn. Daarmee speelt hoogmoed een enorm thema in dit boek, maar er is veel meer dan dat.

Onderweg speelt Van Aken op prachtige wijze met concepten als werkelijkheid en rationele kennis. Maar ook belicht hij de tweespalt in een maatschappij waar elke anomalie in het denken als ketterij of lollaardij wordt weggezet. Dit doet Van Aken subliem in dit 628 pagina tellende boek, zonder ook maar een moment langdradig of saai te worden. Zijn schrijfstijl zorgt daar wel voor. Het is immens en gedetailleerd, en sleept je genadeloos mee.

Ter conclusie, woorden schieten tekort om De Ommegang verder uit te lichten. Er gebeurt zó veel en het verhaal zit prachtig in elkaar. Het is een must-read voor degene die zich even helemaal wilt onderdompelen in een meesterlijk avontuur in het verleden.

Jan van Aken – De ommegang
Querido 628 blz. €23,50

Zomervacht.

“Als er nu iemand boven over het weggetje langs zou rijden, dan zou diegene tussen de bomen door twee jongens zien die tot hun knieën in de beek staan. En het zou lijken dat ze elkaar omhelzen. ‘Jij bent mijn broer’, zeg ik. ‘Wij zijn broers.’”

Afbeeldingsresultaat voor zomervacht jaap robbenDoor een verbouwing en de geldzucht van vader Maurice komt de gehandicapte Lucien terecht in een aftandse trailer op een even verwaarloosd terrein. Brian, de broer van Lucien, neemt de zorg voor zijn broer volledig op zich, bij gebrek aan aanwezigheid van de vader. Slechts dertien jaar oud, krijgt hij een enorme verantwoordelijkheid. Die zomer is Brian de ‘vacht’ van zijn broer.

Zomervacht leest heerlijk. Jaap Robben schrijft met een eenvoud en schoonheid die de constante tegenspoed verbloemt en waardoor het verhaal, hoe zielig ook, je enorm grijpt. Brian, de ‘ik’-persoon in het boek, woont samen met zijn vader, op het terrein van Jean en ‘bruine’ Henri. Zijn pa heeft geen geld, komt constant in problemen en draagt nul liefde over op hem. Wanneer Lucien er bij komt, verandert daar niks aan, hoe graag hij ook had gewild dat hun moeder, zijn ex, hen zo samen had gezien.

Tijdens het zorgen voor Lucien krijgt Brian wel hulp van Emile, de huurder in de caravan op het terrein. Door problemen met zijn vrouw had hij snel een plek nodig om te verdwijnen. Brian ziet hem als grote steun en als vriend, tot de ergernis van zijn vader. Emile kan op Lucien letten wanneer hij op bezoek gaat bij Selma, een negentienjarig meisje die in dezelfde inrichting zit waar zijn broer zich bevond. Ze ontwikkelen een rare, ongemakkelijke relatie. Een die in het hoofd van Brian grotere proporties heeft dan het in werkelijkheid is. Ruw wordt hij uit zijn droom geholpen door een verpleegster, wanneer Brian hoopte op weer een potje ‘buiken’ met Selma.

Hoe dan ook, vrijwel alles zit de personages in dit boek tegen. Er zijn sprankjes schoonheid in de zee van problemen. Robben weet die mooie, hoopvolle momenten op veel plekken langs te laten komen, zodat je niet als lezer wegzinkt in de ellende. Terwijl je leest voel je dat het ergens mis gaat lopen, maar het boek wegleggen kan niet.

De personages om Brian heen blijven veelal aan de oppervlakte steken. Dit zegt echter juist veel over de dertienjarige Brian. De problemen van zijn pa zijn niet van hem, voor de relatiebreuk van Emile is Brian nog te jong en om in te zien dat Selma meer een wens is dan een werkelijkheid, heeft hij nog niet de ervaring voor. Zijn broer is het enige dat er werkelijk toe doet in die zomer, en daar zit het hartverscheurende. Het laatste hoofdstuk bevestigt dat. Zomervacht is een bijzonder boek dat door bescheidenheid heerlijk leest.

Jaap Robben – Zomervacht
De Geus 316 blz. €21,99

Himmlers hersens heten Heydrich.

“De twee eenzame mannen vallen hoe langer hoe meer op. De geluiden van de stad zijn allengs vervaagd en de rust die nu in de bocht weerkeert, klinkt als de ironische echo van het fiasco van hun opdracht. Heydrich is nooit te laat. Hij komt niet meer.
Maar ik heb dit hele boek natuurlijk niet geschreven om Heydrich niet te laten komen.”

Afbeeldingsresultaat voor hhhh laurent binetHet is een waargebeurd verhaal. Veel meer hoefde Laurent Binet niet te doen met de feiten. Het verhaal van Joseph Gabcik en Jan Kubis en hun missie om een aanslag op Reinhard Heydrich te plegen is spannend genoeg. Binet weet deze feiten op een prachtige manier neer te zetten, constant bewust van zijn eigen ‘ik’ in het schrijfproces, zijn onderzoek en de taak om een roman te schrijven over een van de meest verschrikkelijke doch interessante nazikopstukken. Zo’n benadering van de geschiedenis kom je zelden tegen. Himmlers hersens heten Heydrich is meeslepend, scherp en confronterend, maar ook ontzettend interessant en op momenten ironisch lachwekkend.

HhhH is Binets missie om de aanslag op Reinhard Heydrich op 27 mei 1942 om te toveren in een roman. Hij verdiept zich grondig in het leven van de bedenker van de ‘Endlösung’. Heydrich was het meesterbrein en hoofdverantwoordelijke voor de vernietiging van de Joden. Verschrikkelijk, waarom wil je over hem schrijven? Nou, wellicht omdat Heydrich een bijzondere afspiegeling vormt van de opkomst van het Dritte Reich. Van doorsnee Duitser ontwikkelt hij zich tot een van de meest vooraanstaande nazi’s, de Reichsprotektor van Tsjechië-Slowakije en de ‘Beul van Praag’. In feite staan alleen Himmler en Hitler nog boven hem.

Wat Heydrich bovendien een interessant onderwerp maakt is de aanslag op zijn leven. Over ‘Operatie Anthropoid’ is veel bekend, waardoor Binet tot in detail hierover kan schrijven. Alhoewel waarschijnlijk niet alles op waarheid berust, is het grootste deel non-fictie, met de nodige dramatiek dat het een roman maakt. En daar heeft Binet geluk. Het verhaal an sich is heldhaftig, romantisch, knullig en het waard om verteld te worden op de wijze die Binet bedacht heeft. Centraal in deze operatie staan Joseph Gabcik en Jan Kubis: Tsjechisch-Slowaakse verzetshelden, die vanuit Londen terug naar hun vaderland gestuurd worden om Heydrich om te leggen.

Deze roman is een klein meesterwerk. Het meest unieke eraan is de schrijver, de ‘ik’ in het geheel. Het is daardoor heel persoonlijk. De geschiedenis komt heel dichtbij. Enerzijds is dat heftig, gezien de verschrikkelijke periode in de geschiedenis van de wereld, maar hier is het vooral ook heel erg boeiend. Op een bijna komische manier benadert Binet zijn eigen obsessie met het onderwerp, als ook zijn lastige taak om recht te doen aan de geschiedenis in de vorm van een roman. Dit doet hij fantastisch.

Laurent Binet heeft het waargebeurde verhaal van de aanslag op Heydrich omgezet in een literair kunstwerkje. Elk hoofdstuk staat op zijn plek en daarmee zet Binet een verhaal neer waarin geschiedenis en heden samenkomen in een prachtig verhaal. Juist omdat hij zo goed speelt met taal, leest het wel langzaam, wat helemaal niet erg is. Wie geïnteresseerd is in geschiedenis en literatuur mag deze roman zeker niet laten liggen.

Laurent Binet – HhhH
Meulenhoff 384 blz. €12,50

Duty Free: wodka & sigaren

“Na de val van de Muur was het iedereen duidelijk dat er enorme zakelijke mogelijkheden lagen in Rusland, waar dingen gebeurden die het normale bevattingsvermogen te boven gingen. Ik was een avontuurlijke zakenreiziger, die snel afstand nam van alles wat saai dreigde te worden en altijd open stond voor nieuwe kansen. Dus had ik toegehapt toen Yacov [Tilipman] me een kans bood in Rusland.”

Afbeeldingsresultaat voor duty free wodka en sigarenAan de hand van de indrukwekkende levensloop van Jan Tjerk Mossel neemt hij je mee achter de schermen van de grootschalige Russische illegaliteit, die zegeviert op legale, belastingvrije constructies. In Duty Free: wodka & sigaren vertelt Mossel over zijn eigen ervaringen als exportmanager bij Dannemann Cigars en zijn directe contacten met een aantal van de grootste maffiosi van de laatste dertig jaar.

Zonder enige voorkennis van dit soort onderwerpen vond ik dit toch wel een erg interessant boek. Jan Tjerk Mossel zet op een boeiende manier zijn gehele leven neer. Hoe hij van zijn interesse in de grote bomen van California in de jaren ’60  een afgevaardigde werd van het Nederlandse ministerie van Landbouw waarmee hij naar China ging in de jaren ’70, tot zijn overstap naar de sigarenwereld waar hij verantwoordelijk was voor buitenlandse distributiekanalen in voornamelijk Rusland. Onderweg is hij dan ook veel in het buitenland, wat hij telkens zeer levendig uitbeeldt met veel details, zoals bier uit een bord in Beijing, een kortstondige liefde in Moskou en de hulp van de Rotary Intenational om door de Verenigde Staten te reizen.

De nadruk van Duty Free: wodka & sigaren ligt echter op de ervaringen van Mossel in de jaren ’90 en de vroege 21eeeuw. Met oog op de Russische markt voor sigaren zag Mossel in de figuur van Yacov Tilipman een mogelijke distributeur voor die markt. Tilipman was een van de drie oprichters van de Kremlyovskaya Group, gespecialiseerd in de verkoop van wodka. Zonder enig argwaan te tonen bij de luxe die Tilipman uitstraalde, ging Mossel doodleuk mee in het wereldje van het grootkapitaal. Van Tilipman leerde hij over zogenaamde ‘zero-tax’ importsystemen en vergrootte Mossel zijn merk in Rusland.

De handel met Tilipman eindigde na een paar jaar en Mossel ging over op een andere agent. Zo onverwachts als het hier staat komt het ook over in het boek. Wat dan wel boeiend is, is de manier waarop Mossel later terugblikt op de bezigheden van de Kremlyovskaya Group en toont hij de illegale praktijken, zoals drugssmokkel, die schuilgingen achter de ogenschijnlijk onschuldige handel in wodka, volledig gesteund door Russische ‘zero-tax’ systemen. Zonder dat Mossel het toen wist, handelde hij en sprak hij meermaals met een aantal van de grootste maffiosi van onze tijd.

Het boek leest bijzonder vlot en het rijke leven van Jan Tjerk Mossel maakt zijn verhaal tot een interessante kijk in het Rusland van na de val van de Muur. Hij toont echter ook het aparte wereldje waar hij zelf deel van uitmaakte, met de clubs, dure drank en kaviaar. Ook is wat hij omschrijft als een ‘hilarisch incident’ op pagina 187 zeer merkwaardig: iemand vraagt aan het eind van een rondleiding op een tabaksveld in El Salvador ‘is there anything to fuck here tonight?’ Nou, hilarisch.

Al met al vormt Duty Free: wodka & sigaren een interessant verhaal over een wereld die aan velen voorbijgaat. Ondanks aardig veel slordigheden is het bijzonder boeiend geschreven, waardoor je je compleet waant in de schoenen van Jan Tjerk Mossel.

Jan Tjerk Mossel – Duty Free: wodka & sigaren. Het geheim van de Russische maffia.
Spectrum 320 blz. €19,99

De zoon van de verhalenverteller.

“Het is een sluipend inzicht dat al de afgelopen dagen meer en meer tot mijn bewustzijn is doorgedrongen, en hier op zijn laatst moet ik het accepteren, het feit dat het Libanon dat vader me heeft voorgeschoteld tegenwoordig niet meer bestaat. Ik heb het ergens gemist in de jaren dat ik opgroeide en om vader treurde. Ik had dit Libanon veel eerder moeten gaan zien. Maar misschien was dit Libanon ook al verloren toen vader besloot het te verlaten. Maar ooit, dat voel ik heel diep vanbinnen, is vader hier teruggekeerd.”

De zoon van de verhalenvertellerAlhoewel Pierre Jarawan zeker kan schrijven, is De zoon van de verhalenverteller wellicht een te grote stap geweest voor hem. Het verhaal van Samir en zijn op jonge leeftijd verdwenen vader is emotioneel, en de zoektocht die volgt wanneer Samir ouder is, is op momenten spannend te noemen. Toch is het wat langdradig en ontbreekt het pakkende dat een roman als deze wel verdient.

Het onderwerp is absoluut interessant. Samir krijgt op jonge leeftijd van zijn vader veel verhalen te horen over het land waar ze uit gevlucht zijn: Libanon. Vernietigd door burgeroorlog en een aanhoudende gespleten samenleving wordt Libanon neergezet als het middelpunt van de wereld. Samir groeit ook op met grote liefde voor dat land en dat terwijl de bedoeling is dat hij een leven maakt in zijn geboorteland Duitsland, waar zijn ouders in 1983 naartoe gevlucht waren. Maar wanneer Samir acht jaar is, verdwijnt zijn vader, na in aanraking gekomen te zijn met een cryptische foto uit zijn verleden.

Samir is er kapot van. Zijn obsessie met Libanon en zijn vader maken van zijn leven een puinhoop, iets waar de schrijver te lang in blijft hangen, waardoor het centrale verhaal onnodig gerekt wordt. Zonde, maar toch blijft het wel boeiend. Je voelt de pijn die hij moet ervaren, maar veel meer dan dat gebeurt er halverwege het boek eigenlijk niet.

Zijn pijn resulteert logischerwijs in een zoektocht naar zijn vader en daarmee een diepe duik in de problematische geschiedenis van het ‘prachtige’ Libanon. Met de verhalen uit zijn jeugd en een dagboek als houvast beweegt Samir zich van locatie naar locatie om eigenlijk op oppervlakkige wijzen meer over zijn vader te weten te komen.

Met op momenten prachtig geschreven stukjes ontbreekt er veel aan het geheel. Zeker tegen het eind raakt Samir compleet willekeurig betrokken bij een groepering die Libanon probeert samen te krijgen, wat dan ook wonderbaarlijk naar zijn vader leidt en zijn verleden. Het blijkt een verhaal van liefde en pijn, en de exodus uit een land dat zijn thuis was. Het thema en de geschiedenis van Libanon zijn heel interessant, maar in de loop van dit verhaal komt het niet goed genoeg tot leven. Jarawan heeft veel gehad in dit boek aan zijn dichterstalent en hij heeft een lastige geschiedenis goed benaderd, maar hij overtuigt niet.

Pierre Jarawan – De zoon van de verhalenverteller
HarperCollins 448 blz. €19,95

Een Naoorlogse Achtbaan.

“De recente geschiedenis van Europa is zeker niet alleen rooskleurig geweest. Er waren buitengewoon positieve ontwikkelingen, maar het beeld is geschakeerd. En er staan ons ernstige problemen te wachten.”

De positieve houding van Ian Kershaw aan het eind van De Afdaling in de Hel – Europa 1914-1950 is zo goed als verdwenen in zijn nieuwste historische werk: Een Naoorlogse Achtbaan – Europa 1950-2017. Niet geheel zonder reden overigens, zoals Kershaw zelf ook benoemt, want de huidige houding ten opzichte van de toekomst kan alleen maar ambivalent zijn, zeker in tegenstelling tot het vooruitzicht in 1950. Met dit meest recente boek benadert Kershaw de tweede helft van de 20eeeuw en het stukje 21eeeuw tot aan nu. Een bizar grote klus, maar het is hem toch aardig gelukt. De laatste zeventig jaar hebben veel diverse thema’s en ontwikkelingen gebracht, wat dit nieuwste boek erg verschillend maakt van het eerste deel. Waar in de eerste helft van de 20eeeuw evident genoeg ‘oorlog’ de rode draad was, is nu ‘onveiligheid’ het thema dat het meest de boventoon voert.

De titel van Kershaw’s Een Naoorlogse Achtbaan zegt het eigenlijk al. Het is een ‘kronkelige, oneffen weg van de ene naar de andere periode van onveiligheid’. Het is een verhaal ‘over draaien en wendingen, hoogte- en dieptepunten, voorbijgaande veranderingen en grote, steeds snellere transformatie’. Het grote verschil is echter dat een vaste baan eindigt op een bepaald punt, wat hier zeker niet het geval is. Ook, zoals Kershaw zelf noemt in het voorwoord, is de vergelijking met een pretparkattractie ‘te triviaal en zorgeloos over de ernst, zwaarte en vaak ook de tragiek van de naoorlogse Europese geschiedenis’. Heel mooi hoe hij dit weet te verwoorden.

Als doel in deze lastige en diverse geschiedenis van Europa stelt Kershaw een verklaring te geven voor ‘de complexe, meerduidige veranderingspatronen in Europa tussen 1950 en het heden’, waarin absoluut niet alles behandeld kan worden, maar waar een selectie van volgens hem cruciale gebeurtenissen de basis vormen voor meerdere thematische hoofdstukken. Die veranderingspatronen zijn grotendeels te zien als onderdeel van het bredere proces van ‘globalisering’. In dit boek betwijfelt Kershaw de positieve koers van dit proces. Op een compleet eigen manier maakt hij duidelijk wat de effecten waren van deze koers, wat hij op een intelligente en genuanceerde manier doet. Heel anders is van hem ook niet te verwachten.

Het succesverhaal van Europa zoals dat zich in 1950 lijkt te gaan voltrekken, pakt in meerdere opzichten verkeerd uit. Toch vormen technologische en maatschappelijke ontwikkelingen voor de grootste innovaties en voortgangen ooit, maar allemaal in de schaduw van de Koude Oorlog. Met dit werk krijg je een beter inzicht in de redelijk recente gebeurtenissen en de betekenissen daarvan voor het heden. Bijzonder knap heeft Kershaw dat weten neer te zetten. Zo ook is zijn houding op de toekomst erg diep en voornamelijk weemoedig pessimistisch. Dit pessimisme raakt je wel. Hij heeft het dan voornamelijk over klimaatverandering, sociale ongelijkheid en populisme. Maar gelukkig noemt hij de volgende woorden: ‘wat de toekomst betreft, op dat punt zijn de voorspellingen van een historicus niet beter dan die van wie ook’. In hoeverre dat hoop biedt mag je zelf bepalen.

Ian Kershaw heeft weer een prachtig naslagwerk van de geschiedenis geschreven, met bijzonder goede inzichten in recente gebeurtenissen, zoals die eigenlijk nog niet zo veel door historici behandeld zijn. Veel recente geschiedenissen gingen maar tot 2000. Kershaw verklaart de grote thema’s van het heden en met beter inzicht in het verleden, opent hij de weg naar de toekomst, zoals alleen hij dat kan.

Ian Kershaw – Een Naoorlogse Achtbaan. Europa 1950-2017
Het Spectrum 704 blz. €29,99

Honolulu King.

“Toen Hardy Hardy eenmaal begon te spreken, wenste iedereen met heel zijn hart dat hij zijn mond had gehouden. Hij werd gezien als een optimistisch en gemoedelijk mens die als Honolulu King met hawaïmuziek naam had gemaakt. Over de beestachtige moorden op zijn moeder, twee broertjes en zusje in juni 1946 hoorde je hem zelden. Totdat Hardy Hardy het nodig vond om zijn verhaal te vertellen. Ruim zeventig jaar later.”

Honolulu King - Anne-Gine Goemans Wanneer een Japanse sushi-zaak de deuren opent aan de overkant van de Indonesische toko van de tachtigjarige Hardy Hardy, voelt hij de drang om zijn grootse geheim uit zijn verleden op te biechten. Honolulu King van Anne-Gine Goemans vertelt het verhaal van Hardy aan de hand van werkelijk opgenomen opnames: een man die in Haarlem geniet van het leven, maar nog altijd achternagezeten wordt door zijn jeugd in Nederlands-Indië.

Samen met zijn kleindochter en zijn beste vrienden, waarmee Hardy in de band Honolulu Kings zat, runt Hardy de toko. Zijn leeftijd begint een probleem te vormen voor hem en de mensen om hem heen. Zijn vrouw belandt met zware dementie in een tehuis, waar ze de mensen uit haar leven niet meer herkent. Hardy gaat kapot aan de gevoelens die hem dat geven. Zo ook begint zijn verleden hem steeds meer op de hielen te zitten.

Hardy sluit zich aan bij een vrijmetselarij, opdat hij op die manier houvast kan behouden in wat hij verwacht dat de laatste jaren van zijn leven zijn. Daar eenmaal binnen besluit hij zijn geheim te vertellen. Geheimen binnen de vrijmetselarij blijven immers binnen dezelfde muren. Kan zo’n verschrikkelijk geheim wel geheim gehouden worden?

Het verleden dat Goemans aanhaalt uit de periode aan het einde van de Tweede Wereldoorlog en vlak daarna in Nederlands-Indië is een heftige periode. Voor veel familiegeschiedenissen was deze periode ontzettend ingrijpend. Synne, de kleindochter van Hardy, komt in het bezit van een doos met geluidsopnames van haar opa. Zelf duikt ze in het moeilijke verleden van de man die zo belangrijk is in haar leven.

Deze roman, gebaseerd op een waargebeurd verhaal, neemt je mee in het rijke en dynamische verleden van Hardy. De lijnen tussen goed en fout worden zo erg genuanceerd, dat de hevige en soms tegenstrijdige gevoelens overblijven. Goemans laat je al die emotie heel goed voelen, waardoor je helemaal opgeslokt wordt in Hardy’s verhaal en de betrokkenheid van Synne. Daarnaast toont het ook een fraaie, alternatieve kijk op Nederlands-Indië van tijdens en na de Bezetting.

Al met al, Honolulu King is misschien niet een boek waar je al gelijk op de eerste pagina in zit, maar wanneer het je even later dan toch echt grijpt, laat het je ook niet meer los. Het is erg mooi verteld in al de diepgang die de gevoelens van het verleden met zich meedragen.

Anne-Gine Goemans – Honolulu King
Ambo|Anthos 347 blz. €12,50

Vrede en oorlog.

Morgen komt Vrede en oorlog. Een wereldgeschiedenis van de Belgische politicoloog Jonathan Holslag uit. Dit belooft een interessante historische studie van de wereldpolitiek te worden, met als uitgangspunt de tendens tussen vrede en oorlog. Volgens Holslag naderen we een keerpunt in de geschiedenis van de wereld, of in ieder geval in de politieke verhoudingen. Dit boek dient volgens hem als handboek voor toekomstige (wereld)politici.

“Tijdens de reis ontwikkel je de scherpzinnigheid en het bewustzijn die nodig zijn om hindernissen te onderscheiden en te overwinnen.”

Holslag concludeert met dit werk dat ondanks goede betrekkingen, vreedzame religies en goede bedoelingen de vrede niet gehandhaafd zal worden. Oorlog breekt onvermijdelijk uit. Een interessant standpunt, die ook zeker grond heeft in het verleden. Als voorbeeld hiervoor uit eigen inbreng zie ik de pogingen van de Tweede Internationale, een socialistische organisatie aan het begin van de twintigste eeuw, om de Eerste Wereldoorlog te voorkomen, waar het niet in slaagde. Wel werden toen krachtige pacifistische argumenten aangehaald die nog altijd terugkomen bij vrijwel elk conflict. De bekende zijn, zoals Holslag zelf ook benoemt, de inherentie aan het kapitalisme dat oorlog niet in het beste economische belang is, of dat religies aan de basis vredelievend zijn.

Wat Holslag hier dan ook doet is best een hele kluif. Hij gaat de hele geschiedenis door om tijden van vrede en oorlog met elkaar te vergelijken, en om zo lessen die vandaag de dag bruikbaar zijn te ontwaren, onder het mom van Cicero’s woorden: ‘Niet op de hoogte zijn van wat zich voor je geboorte heeft afgespeeld, is altijd een kind blijven’. Om toch enige houvast te geven aan zijn globale aanpak benadert hij vrede en oorlog vanuit vijf ‘lagen’:

  1. De geschiedenis van de verdeling van macht over de aardbol;
  2. Geschiedenis van de politieke organisatie;
  3. Geschiedenis van de interactie tussen politieke entiteiten;
  4. Geschiedenis van de relatie tussen de mens en de planeet;
  5. Het denken over de aard van de wereldpolitiek dat in de loop van de geschiedenis is veranderd.

Een aantal zaken die in de inleiding vooral terugkomt is het in twijfel trekken van kapitalisme en democratie, maar ook de wisselwerking tussen kosmopolitisme en protectionisme. Zelfs een studie in de inherente slechtheid van de mens komt aan bod. Al met al, het belooft een brede studie te zijn, met veel uitdagende interpretaties die zeker wel licht kunnen schijnen op hedendaagse betrekkingen. Zo ligt bij Holslag wel echt de nadruk op vrede en de invloed van wereldpolitiek op het ‘leven van gewone mensen’, een term, ‘gewoon’, die de laatste tijd veel te horen is.

Terwijl ik dit schrijf denk ik ook gelijk aan het nieuws van de Amerikaanse president Trump die de Verenigde Staten terugtrekt uit een wapenverdrag uit 1987. Wellicht komen de spanningen die veroorzaakt worden door dit soort besluiten wel groots terug in Vrede en oorlog. Ik ben erg benieuwd naar wat deze studie gaat brengen. Vooralsnog denk ik dat het een mooi en genuanceerd pleidooi gaat zijn voor vrede en prikkelend over de manier waarop de wereld nu bestuurd wordt.

Donderdag 25 oktober 2018 komt dit boek uit.

Jonathan Holslag – Vrede en oorlog. Een wereldgeschiedenis
De Bezige Bij 560 blz. €34,99

De inleiding kun je alvast lezen via de volgende link:
http://beeld.boekboek.nl/BBBB/p/9789403125503/rea9789403125503.pdf

Tijl.

Afbeeldingsresultaat voor tijl daniel kehlmannDe legende van Tijl Uilenspiegel is vaak verteld. Sinds 1350 komt zijn naam al voor in Europese literatuur. In Nederland en België staat hij voornamelijk bekend als een uit Damme afkomstige nar, die Filips II op de hak nam. In Duitsland kennen ze Tijl ook, maar dan als een Saksisch figuur. Een duidelijke lijn trekken in het bestaan van Tijl Uilenspiegel is dan ook niet goed mogelijk. Wel vormt het verhaal van deze nar een geweldig uitgangspunt om een historische roman aan op te hangen. Daniel Kehlmann heeft met Tijl ervoor gekozen om de historische legende in Duitsland te plaatsen tijdens de Dertigjarige Oorlog (1618-1648). Een tijd van verwoesting, wetenschap en (bij)geloof.

Aan de hand van acht delen met elk een eigen setting binnen die oorlog, schetst Kehlmann een divers verhaal met een aantal oude bekenden, zoals de Winterkoning, Elisabeth Stuart, Kircher en Tesimond: historische figuren die allen wel echt geleefd hebben tijdens de Dertigjarige Oorlog, een voornamelijk religieus conflict tussen Duitse staten. Tijl vormt hierin de rode draad, van zijn eigen gedetailleerde jeugd tot zijn tijd in dienst van de Winterkoning en het einde van de oorlog in 1648.

De opening van het boek, een scene waarin Tijl de bewoners van de rustig dorpje maant tot het weggooien van de rechterschoen, toont op een mooie manier de nog ongeschondenheid door de oorlog van dat plaatsje. Dat terwijl de mensen onderling, al ruziemakend om hun schoenen, kortstondig een voorteken geven van de tijd die komt.

Alhoewel Tijl zelf het verhaal van vermaak en vrolijkheid belichaamt, maakt hij veel verdriet en vernieling mee, zonder dat je als lezer daar te veel in blijft hangen. Zo is zelfs het verhaal van de vader van Tijl, die door een religieuze rechtbank ter dood veroordeeld wordt voor heksenrij, een prachtige kijk in de tegenstrijdigheden en machteloosheid van de 17e-eeuwse logica. Een goed voorbeeld daarvan is de redenering van Tesimond en Kircher, de wetenschappers die de vader van Tijl veroordelen, met betrekking tot hun eigen studie in drakologie. Ze zijn op zoek naar het bloed van een draak om de pest op te lossen. Als eigen rechtvaardiging van de zoektocht geven ze aan:

“een draak die je ziet, zou een draak zijn die de belangrijkste eigenschap van draken mist – namelijk zich onvindbaar maken. Juist om die reden zijn alle verhalen van mensen die zeggen dat ze een draak hebben gezien uiterst ongeloofwaardig, want een draak die zich laat zien, zou a priori herkenbaar zijn als een draak die geen echte draak is”.

Kehlmann vertelt met een grote mate van humor, waardoor de historische context zonder moeite tot je komt. Maar ook geeft hij een prachtige kijk in het leven en het landschap ten tijde van oorlog. Zijn omschrijving van de geur alleen al, maakt dit een boek waarin je je goed kunt inleven. Het leest daarnaast ook gewoon heel fijn. Voor diegene die terughoudend is bij het idee van een historische roman, geef Tijl een kans. Het is een prachtig verhaal met zeer vermakelijke diepgang.

Daniel Kehlmann – Tijl
Querido 352 blz. €19,99